سردیس مرمری شاهزاده الیمایی
دوره فرهنگی: اشکانی (الیمایی)
قدمت: سدۀ نخست پیش از میلاد
محل کشف: شمی، شهرستان ایذه، استان خوزستان
اندازه: ۱۰.۲ (بلندا)، ۸.۶ (پهنا) سانتیمتر
شماره اثر در موزه ملی ایران: ۸۷
این سردیس مرمری، چهره مردی را با صورتی کشیده، بینی اندکی برجسته و نوکتیز به نمایش میگذارد. ابروها بر روی پیشانی نسبتاً مسطح، بهصورت برجسته نشان داده شدهاند. چشمها بزرگ، متقارن و کاملاً گشوده هستند و پلکها نیز بهصورت برجسته نمایش یافتهاند. گونهها دارای استخوانبندی قویاند و به نرمی به بینی میپیوندند. دهان بسته و لبها کوتاه است و بر روی لب بالا سبیلی باریک دیده میشود. ریش کوتاه، متراکم و نوکتیز است و سطح آن با جعدهای ظریف و کمعمق کندهکاری شده است.
موها تودهای انبوه را تشکیل میدهند و سطح آنها با جعدهای نرم و تابدار، با دقت و عمق اندک کندهکاری شده است. حالت آزاد و طبیعی پیچوتاب موها، گرایش به طبیعتگرایی را در اجرای این اثر نشان میدهد. جعدهای مو در پشت سر پهنتر هستند که با توجه به سنت پیکرتراشی دوره اشکانی و همچنین هلنی، بخش پشتی سردیسها معمولاً سادهتر اجرا میشده است. نوار پهن دیهیم در پشت سر گره خورده و دو سر آن بهصورت آزاد، عمودی و اندکی منحنی بر پشت گردن آویخته است.
این سر متعلق به تندیسی است که بهصورت جداگانه ساخته شده و به کمک زبانه و لولههای اتصال، که امروزه از میان رفتهاند، بر روی بدن نصب میشده است. جای این لولهها در سوراخهایی که انتهای آنها در محل شکستگی پشت گردن قابل مشاهده است، همچنان باقی مانده است.
این سردیس احتمالاً تصویر یکی از شاهزادگان الیمایی را نشان میدهد که پیکره خود را به نیایشگاه شمی پیشکش کرده است. با این حال، وجود نوار دیهیم را نباید لزوماً نشانه وابستگی او به دربار اشکانی دانست؛ زیرا الیمایی، در چارچوب نظام سیاسی و فرهنگی شاهنشاهی اشکانی، از خودمختاری قابل توجهی برخوردار بود.