• اثر هفته

نقاشی آبرنگ شمایل منسوب به امیر کبیر از سده سیزدهم هجری قمری، اثر میرزا ابوالحسن خان غفاری (صنیع الملک). در این نقاشی شخصی ایستاده با چهره تمام رخ و ریش بلند تصویر شده است که کلاه بلند و سیاهی بر سر دارد و دست ها را در جیب عبایش قرار داده است.

جبّه ترمۀ بلند با تزئینات پُر کار با نقش بُته بر تن دارد. از زیر جبّه، بخشی از حمایل وی نمایان است و  بخشی از شالی که به کمر بسته دیده می شود. بر سینه وی مدال الماسی با نقش شیر و خورشید دیده می شود و  بر گردن مدالی که بر آن تصویر ناصرالدین شاه مشاهده می شود. در دو طرف جبّۀ وی دو شمسه جواهر نشان با شرابه های مروارید نصب شده دیده می شود.

اندازۀ این اثر شانزده در بیست و هفت سانتی متر است که هم اکنون با شمارۀ موزه ۴۷۴۲، در تالار قاجار موزه باستان شناسی و هنر دوران اسلامی موزه ملی ایران در معرض دید همگان قرار دارد. این اثر با شمارۀ ۶۵۴ در تاریخ ۱۱/ ۵ / ۱۳۹۶ در فهرست آثار ملّی منقولی به ثبت رسیده است.

۲۰دی ماه ۱۲۳۰ خورشیدی(۱۸ ربیع الاول۱۳۶۸ هجری قمری) مصادف با شهادت میرزا محمد تقی خان امیر کبیر صدر اعظم ناصرالدین شاه قاجار در حمام فین کاشان است.

 

موزه ملی ایران ضمن تبریک میلاد حضرت عیسی مسیح(ع) پیامبر صلح و رحمت به رهروان آن حضرت و به ویژه هم وطنان مسیحی و به پاسداشت این روز یکی از آثار مجموعه غنی خود با مضمون تمثال عیسی مسیح(ع) و حواریون انجیل نویس را معرفی می کند.

این قطعه پارچه صلیب شکل به وسیله طلا، نقره و ابریشم به رنگ یشمی، سبز روشن، زرد، آبی، نارنجی، قهوه ای و سفید بر زمینه طلایی دوخته شده است.

نقوش عبارتند از پنج دایره محاط در مربع، در شکل چلیپایی که دایره مرکزی تمثال عیسی مسیح(ع) و در چهار طرف تمثال حواریون به نام های متی (سن ماتیو)، مرقُس (سن مارک)، لوقا (سن لوک) و یوحنا (سن ژان) که انجیل نویسان کتاب عهد جدید هستند، دیده می شوند.

این قطعه پارچه از اصفهان و مربوط به سدۀ یازدهم هجری قمری است که به شمارۀ ۲۰۸۱۶ در موزه باستان شناسی و هنر دوران اسلامی ایران، موزه ملی ایران نگهداری می شود.

 

نام اثر: سردیس ملکه موزا

جنس: سنگ مرمر

ابعاد (سانتی‌متر): عرض: ۳۰، بلندی: ۴۰

محل کشف: شوش، خوزستان

قدمت: دوره اشکانی (۳۷ پیش از میلاد تا ۴ میلادی)

سردیس شاهزاده از سنگ مرمر سفید مربوط به ملکه موزا همسر فرهاد چهارم که نام سازنده یونانی آن با خط یونانی بر روی تاج نقر شده است. ملکه موزا در این سردیس کلاهی شبیه به تاج به سر دارد. بنا به نوشته مورخین موزا بانویی رومی بوده که آگوست قیصر روم او را نزد فرهاد چهارم اشکانی فرستاد. موزا پس از بدنیا آوردن پسری برای شاه ایران عنوان شهبانوی ایران را به خود اختصاص داد.

متن کتیبه: «آنتیوخوس پسر دریاس؟ ساخته است».

در آیین سوگواری امام حسین(ع) از سمبل ها و نمادهای زیادی استفاده می شود. یکی از این نمادها عَلَم‌ها و سر عَلَم ها هستند که پیشاپیش صف سوگواران قرار دارد.
این عَلَم‌ها معمولا فلزی و از جنس مفرغ، برنج و نقره اند که بر روی یک پایه نصب می شوند. عَلَم دارای مفاهیم و معانی با ارزشی برای عزاداران است و نگاره ها و کتیبه هایی بر روی آن ها کنده می شود که مهم ترین آن ها اسامی مقدسه و ائمه است و همچنین نگاره های طاووس، پرنده، چهار گلدان و یک جفت طوطی در دو طرف و گاه دو شمعدان به میله ای که قاب بر آن تکیه دارد متصل است. اژدها از نمادهای مهم عَلَم ها هستند که معمولاً در دو طرف تیغه ها دیده می شود.
عَلَم های قدیمی تر معمولا پایه ای دارند که کلمات مذهبی بر روی آن منقوش است و دو اژدها با دهان باز از آن حفاظت می کنند. یکی از نمونه های کهن این سر عَلَم ها به شکل سه شاخه به بلندی بیش از ۳۰ سانتی متر ساخته شده و در موزۀ ملّی ایران نگه داری می شود. بخش میانی آن به صورت مشبک ایجاد شده و کتیبه به خط کوفی اسامی الله، محمد و علی نوشته شده است.
حاشیه آن نام ۱۲ تن به شیوه کنده کاری دیده می شود. دور آن را ملیله ای که به سر دو اژدها منتهی می شود، در بر گرفته است و در انتهای آن پایۀ کوتاهی وجود دارد. بالای آن به شکل سه شاخه درست شده که اشاره به تاج دارد و سطح آن با نگاره های اسلیمی پُر شده است.
این سرعَلَم مربوط به منطقه دماوند و متعلق به سدۀ یازدهم هجری قمری است که با شمارۀ ۹۸۰۵ در بخش اسلامی موزه ملی ایران نگه داری می شود.

موزه ملی ایران در پاسداشت روز جهانی مسجد یکی از آثار خود را که بخشی از تزئینات معماری مسجد جامع فریومد، شاهرود در تالار سلجوقیان مورۀ باستان شناسی و هنر دوران اسلامی است به مخاطبان معرفی می نماید.

این اثر بخشی از آجرکاری بوده که احتمالاَ مربوط به اواخر دورۀ سلجوقی و اوایل دورۀ خوارزمشاهی است و به شمارۀ ۴۳۹۰ در معرض دید عموم قراردارد.

بنای مسجد جامع فریومد از نظر معماری و نقوش تزئینی جزو مساجد اصیل دو ایوانی ایرانی سبک خراسان است و همچنین از نظر تاریخی، هنری، شیوۀ اجراء و زیبایی، بسیارارزشمند است.

با وجود شباهت های این بنا با بناهای هم عصر، وجود گوناگونی و فراوانی تزئینات به کار رفته در این بنا، سبب شده برخی از پژوهشگران از مسجد جامع فریومد به عنوان موزه تزئینات معماری ایران در دوره اسلامی یاد کنند.

نقوش و تزیینات این مسجد در بخش های مختلف مانند ایوان ها، نمای سردر ورودی ها در صحن و شبستان، طا ق ها به خصوص محراب ها به کار رفته است.

بیشتر تزئینات این بنا در بدنه ایوان های آن دیده می شود به طوری که از پُرکارترین بخش های مسجد است که با نگاره های هندسی و گره چینی های آجری و کاشی های فیروز ه ای و آبی، تزئین شده است.

تزئینات مسجد، مانند تناسبات پلان از عناصر زوج، بهره گرفته شده است. کتیبه های قرآنی به خط کوفی، نسخ و ریحان، گل های شش یا دوازده پر، ستاره های شش گوش، نقوش هندسی، اسلیمی، گیاهی و زنجیره ای شکل و کتیبه های قرآنی و احادیث به خط کوفی و … از بیشترین نگاره های تزئینی این بنا هستند.

مسجد جامع فریومد به شمارۀ ۳۴۵ در ردیف آثار ملی ایران ثبت شده  است.

 

سرزمین ایران از گذشته ­های دور از مراکز مهم صنعت و هنر پارچه­ بافی به شمار می رفته که طی دوران اسلامی شکوفاتر شده بطوریکه کارگاه­های پارچه بافی مهمی در ایران و به خصوص در خوزستان فعال بوده است.

ایرانیان از سده ­های نخستین اسلامی نقش به ­سزایی در بافت پرده کعبه داشته اند. در کتاب حدود العالم من المشرق الی المغرب در توصیف شهر ایذه آمده است: «ایذه شهری است خرم و آبادان و از وی دیبای بسیار خیزد و دیبای پرده کعبه آنجا کنند.» علاوه بر این در کارگاه های شوش و شوشتر نیز در بافت و تهیه پرده کعبه معروفیت ویژه ای داشته اند.

با توجه به این که پرده کعبه از متعلقات مهم آن به شمار می رود و تا امروزه همواره مورد توجه و احترام مردم و حکومت ها بوده، هر سال طی مناسک خاصی پس از شستشوی خانه خدا با گلاب ناب ایرانی، پرده جدید در روز نهم ذیحجه (روز عرفه) یک روز پیش از عید قربان و یا همزمان با آن، تعویض و پرده سال قبل، به رسم همیشه به یکی از سران کشورهای اسلامی اهدا می شود.

بخشی از این پرده به شماره موزه ۲۲۶۴۳ در موزۀ باستان شناسی و هنر دوران اسلامی موزۀ ملّی ایران نگه داری می شود. این پرده متعلق به دوره صفوی مصادف با سده های یازدهم و دوازدهم هجری قمری است و بین سال های ۱۳۴۵ تا ۱۳۴۸ خورشیدی از طرف دولت عربستان به ایران اهدا شده است که پس از  انتقال از موزه هنرهای تزیینی در سال ۱۳۷۴ به موزه ملی ایران در سال ۱۳۷۵ مرمت و در این موزه به نمایشگاه گذاشته شد.

این پرده از جنس مخمل سیاه دست بافت است که بر متن اصلی آن بر زمینه مشکی، دو آیه (از سورۀ بقره ۱۲۶ و ۱۲۷ )  با شیوه های گلابتون دوزی و ده یک دوزی، فتیله گذاری و با نخ های ابریشم خام و قیطان دوزی و کمند دوزی طراحی و اجراء به خط ثلث جلی بافته شده است. دو حاشیه باریک در بالا و پایین این قطعه، با زیبایی چشم نوازی دوخته شده اند. برگ های اسلیمی از مفتول های طلایی و سر اسلیمی ها و حاشیه ها از مفتول نقره هستند. در یک طرف پرده، درون یک نیم دایره، کتیبه هایی با خط ثلث شامل ای بخشی از سوره توحید و کلمه الله که دو بار تکرار شده است که به روش فتیله گذاری طراحی و تهیه شده اند.  لازم به ذکر است که طول این پرده ۶۵۸ سانتی متر و عرض آن ۹۰ سانتی متر است.

درگاه­شماری ملی مذهبی کشورمان، پنجم ذی القعده در ایام دهه کرامت، روز پاسداشت امامزادگان و بقاع متبرکه نامگذاری شده است. به همین مناسبت یکی از زیباترین آثار به­جا مانده از دورۀ  سلجوقیان یعنی محراب گچی متعلق به امامزاده کّرار، به حضورمخاطبان موزۀ ملّی ایران معرفی می­شود.

 این اثر فاخر در تالار سلجوقی موزۀ باستان­شناسی و هنر دوران اسلامی موزۀ ملّی ایران به شمارۀ ۳۲۶۸ در معرض دید عموم قرار دارد.

امامزاده کرار بنایی متعلق به سده ششم هجری قمری در روستای بوزون یا بوزان در شرق شهر اصفهان است.  ساختمان قدیمی این آرامگاه، بقعه­ای به ابعاد ۴۰ متر مربع و متعلق به سال ۵۲۸ هجری­قمری است. آثار به جا مانده از این بنا اندک است ولی با این وجود گویای فصل درخشانی از هنر و معماری ایران در دورۀ سلجوقی است. از ویژگی های این بنا تزئینات گچبری است که در بخش های مختلف آن به چشم می خورد. از جمله محراب آن که از یادگارهای  مهم این بنای آرامگاهی است با ترکیبی از نقش مایه های گیاهی ، هندسی و نیز کتیبه هایی به خط نسخ زینت یافته است. به علت تخریب و آسیب های وارده به بنای امامزاده در جهت حفظ و نگه­داری از گچبری­های زیبای باقیمانده و نیز محراب منحصر به فرد آن، به همت اداره باستان شناسی در  سال ۱۳۱۶ خورشیدی از محل منتقل و پس از مرمت و بازسازی بخش های آسیب دیده در موزۀ ملّی ایران به نمایش گذاشته شد.

 این محراب دارای کتیبه هایی به خط کوفی و نسخ شامل آیاتی از قرآن کریم و همچنین تاریخ ساخت و نام سازنده می باشد.  بر اساس کتیبه پیشانی، این محراب در سال ۵۲۸ هجری قمری توسط علی بن شیرزاد انصاری قزوینی، ساخته شده است.

مسجد جامع سوریان، بوانات فارس

شماره موزه: ۳۲۷۶

شماره ثبت در فهرست آثار ملی منقول: ۶۶

منبر چوبی منبت‌کاری گره چینی متعلق به مسجد جامع سوریان در بوانات استان فارس مربوط به دورۀ ایلخانان (۷۷۱ هجری­ قمری ) است.  این منبر به شماره موزه ۳۲۷۶، یکی از منبرهای ارزشمند تاریخی ایران و از آثار فاخر موزۀ باستان­ شناسی و هنر دوران اسلامی در موزۀ ملّی ایران به ­شمار می آید.

مورخان زمان احداث مسجد جامع سوریان را سدۀ چهارم هجری ذکر کرده ­اند که در دوره های گوناگون به صورت عمده بازسازی شده که مهم­ترین آن در دوره آل بویه بوده که به دستور عضدوالدوله دیلمی تجدید بنا و مرمت شده است. این بنا در سال ۱۳۱۳ خورشیدی به شمارۀ ۲۸۲ به ثبت آثار ملی ایران رسیده است.

منبر این مسجد از کهن­ ترین و نفیس ­ترین منبرهای موجود در ایران است. که در سال ۷۷۱ هجری­ قمری به دستور خواجه مظفرالملک ساخته شده است. این منبر، دارای تزئینات ظریف و شیوه ­های منحصر به فرد در طراحی و ساخت است.

بلندی آن ۳۸۷ سانتی­متر و پهنا آن ۲۲۸ سانتی­متر است که دارای دو لنگه در با ۱۱ پله است. در قسمت پایین هر یک از پله ها، طرح­ های هندسی و گیاهی مشاهده می شود و پیرامون آن را گره های مختلف از جمله طبلی و سُلی در بر گرفته که داخل آن­ها نیز با نقوش مختلف پر شده است. طرف دیگر منبر، هر چند شامل گره ها و شمسه های طرف دیگر است، ولی داخل آنها ساده و بدون نقش ساخته شده است. در قسمت بالای دو لنگه در، تزئینات اسلیمی برجسته وجود دارد که با رنگ قرمز و سرمه ای  تزئین شده است.

در سه طرف در ورودی منبر، کتیبه ای به خط ثلث وجود دارد. متن کتیبه بدین شرح است:

(بسم الله الرحمن الرحیم امر هذا العماره المبارکه المنبر و المسجد الجامع الصاحب] ا[ لاعظم ] ا[لاعدل]ا[لاحکم دستور الوزرا مفخر ایران الخواجه عزالدوله ]و[ الدین المظفر الملک اعظم الله جلال قدره ابن الصاحب المرحوم المغفور خواجه رکن الدوله و الدین سعد ابن الصاحب السعید خواجه اسم الدوله و الدین محمد غفرالله لهما و طاب مثواهما فی تاریخ ربیع الاول سنه احدی و سبعین و سبعمایه الهجریه النبویه المصطفویه (۷۷۱ هجری­ قمری)

در انتهای پلکان بالای منبر آیه «۲۵۵» سوره بقره نوشته شده، به گونه ای که این نوشته بالای سر واعظ قرار می گیرد. متن کتیبه بدین شرح است:

(بسم الله الرحمن الرحیم الله لا اله الا هو الحی القیوم لا تاخذه سنه و لا نوم له ما فی السموات و ما فی الارض من ذا الذی یشفع عنده الا باذنه یعلم ما بین ایدیهم و ما خلفهم و لا یحیطون بشیء من علمه الا بما شاء وسع کرسیه السموات والارض و لا یوده حفظهما و هو العلی العظیم صدق الله العظیم)

در قاب مستطیل لنگه سمت چپ در، عبارت “لا اله الا الله” دیده می شود.

 قسمت بالای این دیواره، جزو بخش قدیمی منبر است و دارای طرح و  نقش می باشد و قسمت پایین تر در سال های اخیر مرمت و بازسازی شده که بدون طرح و نقش است. این منبر، در سال ۱۳۱۴ شمسی جهت حفاظت بیشتر، به موزه ملی ایران منتقل گردید و در سال ۱۳۷۵ شمسی در زمان بازگشایی موزۀ باستان­ شناسی و هنر دوران اسلامی به دست استاد “صفر سامی” استاد خاتم ­سازی مرمت شده است.

این اثر با شماره ثبت۶۶ در تاریخ ۹۴/۳/۹ در فهرست آثار ملی منقول به ثبت رسیده است.

 شوش، خوزستان
این اثر بی‌نظیر یکی از زیباترین مجسمه‌های به جای مانده از دوره هخامنشی است. مجسمه بر روی پایه‌ای مربع شکل قرار گرفته و سر و بالاتنه آن یافت نشده است. شاه جامه پارسی بر تن و خنجری به کمر دارد و کتیبه‌هایی بر روی چین‌های ردای وی حک شده است.

متن کتیبه‌ها در سمت راست به سه زبان رسمی فارسی باستان، ایلامی و بابلی است و در سمت چپ به هیروگلیف مصری است. این کتیبه‌ها بازگو کننده عناوین شاه بوده و همچنین حاکی از این هستند که مجسمه به دستور داریوش و احتمالا به منظور نصب در معبد هلیوپولیس در مصر ساخته شده است. مجسمه فوق از سنگ گرانیت خاکستری ساخته شده و طبق نتایج آنالیزهای شیمیایی، سنگ استفاده شده از وادی حمامات در شرق مصر استخراج شده است. این مجسمه احتمالا در دوره حکومت خشایارشاه از مصر به شوش منتقل شد.

گرچه پادشاه ردای پارسی به تن دارد، اما ستون پشت و تزیینات پایه به سبک مصری هستند. در سطوح پیش و پشت پایه نقش هَپی، خدای نیل و در سطوح کناری ملل امپراتوری در ۲۴ قاب یا کارتوش نشان داده شده‌اند. هر قاب حاوی نام هیروگلیف یک ملت و پیکره بالای آن نشانگر لباس، پوشش و آرایش آن ملت است. ملت‌های به نمایش در آمده شامل پارس‌ها، مادها، ایلامی‌ها، آریایی‌ها، پارت‌ها، باختری‌ها، سغدی‌ها، اراخوزی‌ها، زرنگی‌ها، سندی‌ها، خوارزمی‌ها، سکاها، بابِلی‌ها، ارمنی‌ها، لیدی‌ها، کاپادوکی‌ها، اسکودری‌ها، آشوری‌ها، عرب‌ها، مصرها، لیبیایی‌ها، حبشی‌ها، مکاها و هندی‌ها است.
جهت مشاهده و دریافت اطلاعات بیشتر این اثر بی‌نظیر می توانید به موزه ایران باستان واقع در موزه ملی ایران مراجعه فرمائید.

Loading...
Scroll