• اثر هفته

درگاه­شماری ملی مذهبی کشورمان، پنجم ذی القعده در ایام دهه کرامت، روز پاسداشت امامزادگان و بقاع متبرکه نامگذاری شده است. به همین مناسبت یکی از زیباترین آثار به­جا مانده از دورۀ  سلجوقیان یعنی محراب گچی متعلق به امامزاده کّرار، به حضورمخاطبان موزۀ ملّی ایران معرفی می­شود.

 این اثر فاخر در تالار سلجوقی موزۀ باستان­شناسی و هنر دوران اسلامی موزۀ ملّی ایران به شمارۀ ۳۲۶۸ در معرض دید عموم قرار دارد.

امامزاده کرار بنایی متعلق به سده ششم هجری قمری در روستای بوزون یا بوزان در شرق شهر اصفهان است.  ساختمان قدیمی این آرامگاه، بقعه­ای به ابعاد ۴۰ متر مربع و متعلق به سال ۵۲۸ هجری­قمری است. آثار به جا مانده از این بنا اندک است ولی با این وجود گویای فصل درخشانی از هنر و معماری ایران در دورۀ سلجوقی است. از ویژگی های این بنا تزئینات گچبری است که در بخش های مختلف آن به چشم می خورد. از جمله محراب آن که از یادگارهای  مهم این بنای آرامگاهی است با ترکیبی از نقش مایه های گیاهی ، هندسی و نیز کتیبه هایی به خط نسخ زینت یافته است. به علت تخریب و آسیب های وارده به بنای امامزاده در جهت حفظ و نگه­داری از گچبری­های زیبای باقیمانده و نیز محراب منحصر به فرد آن، به همت اداره باستان شناسی در  سال ۱۳۱۶ خورشیدی از محل منتقل و پس از مرمت و بازسازی بخش های آسیب دیده در موزۀ ملّی ایران به نمایش گذاشته شد.

 این محراب دارای کتیبه هایی به خط کوفی و نسخ شامل آیاتی از قرآن کریم و همچنین تاریخ ساخت و نام سازنده می باشد.  بر اساس کتیبه پیشانی، این محراب در سال ۵۲۸ هجری قمری توسط علی بن شیرزاد انصاری قزوینی، ساخته شده است.

مسجد جامع سوریان، بوانات فارس

شماره موزه: ۳۲۷۶

شماره ثبت در فهرست آثار ملی منقول: ۶۶

منبر چوبی منبت‌کاری گره چینی متعلق به مسجد جامع سوریان در بوانات استان فارس مربوط به دورۀ ایلخانان (۷۷۱ هجری­ قمری ) است.  این منبر به شماره موزه ۳۲۷۶، یکی از منبرهای ارزشمند تاریخی ایران و از آثار فاخر موزۀ باستان­ شناسی و هنر دوران اسلامی در موزۀ ملّی ایران به ­شمار می آید.

مورخان زمان احداث مسجد جامع سوریان را سدۀ چهارم هجری ذکر کرده ­اند که در دوره های گوناگون به صورت عمده بازسازی شده که مهم­ترین آن در دوره آل بویه بوده که به دستور عضدوالدوله دیلمی تجدید بنا و مرمت شده است. این بنا در سال ۱۳۱۳ خورشیدی به شمارۀ ۲۸۲ به ثبت آثار ملی ایران رسیده است.

منبر این مسجد از کهن­ ترین و نفیس ­ترین منبرهای موجود در ایران است. که در سال ۷۷۱ هجری­ قمری به دستور خواجه مظفرالملک ساخته شده است. این منبر، دارای تزئینات ظریف و شیوه ­های منحصر به فرد در طراحی و ساخت است.

بلندی آن ۳۸۷ سانتی­متر و پهنا آن ۲۲۸ سانتی­متر است که دارای دو لنگه در با ۱۱ پله است. در قسمت پایین هر یک از پله ها، طرح­ های هندسی و گیاهی مشاهده می شود و پیرامون آن را گره های مختلف از جمله طبلی و سُلی در بر گرفته که داخل آن­ها نیز با نقوش مختلف پر شده است. طرف دیگر منبر، هر چند شامل گره ها و شمسه های طرف دیگر است، ولی داخل آنها ساده و بدون نقش ساخته شده است. در قسمت بالای دو لنگه در، تزئینات اسلیمی برجسته وجود دارد که با رنگ قرمز و سرمه ای  تزئین شده است.

در سه طرف در ورودی منبر، کتیبه ای به خط ثلث وجود دارد. متن کتیبه بدین شرح است:

(بسم الله الرحمن الرحیم امر هذا العماره المبارکه المنبر و المسجد الجامع الصاحب] ا[ لاعظم ] ا[لاعدل]ا[لاحکم دستور الوزرا مفخر ایران الخواجه عزالدوله ]و[ الدین المظفر الملک اعظم الله جلال قدره ابن الصاحب المرحوم المغفور خواجه رکن الدوله و الدین سعد ابن الصاحب السعید خواجه اسم الدوله و الدین محمد غفرالله لهما و طاب مثواهما فی تاریخ ربیع الاول سنه احدی و سبعین و سبعمایه الهجریه النبویه المصطفویه (۷۷۱ هجری­ قمری)

در انتهای پلکان بالای منبر آیه «۲۵۵» سوره بقره نوشته شده، به گونه ای که این نوشته بالای سر واعظ قرار می گیرد. متن کتیبه بدین شرح است:

(بسم الله الرحمن الرحیم الله لا اله الا هو الحی القیوم لا تاخذه سنه و لا نوم له ما فی السموات و ما فی الارض من ذا الذی یشفع عنده الا باذنه یعلم ما بین ایدیهم و ما خلفهم و لا یحیطون بشیء من علمه الا بما شاء وسع کرسیه السموات والارض و لا یوده حفظهما و هو العلی العظیم صدق الله العظیم)

در قاب مستطیل لنگه سمت چپ در، عبارت “لا اله الا الله” دیده می شود.

 قسمت بالای این دیواره، جزو بخش قدیمی منبر است و دارای طرح و  نقش می باشد و قسمت پایین تر در سال های اخیر مرمت و بازسازی شده که بدون طرح و نقش است. این منبر، در سال ۱۳۱۴ شمسی جهت حفاظت بیشتر، به موزه ملی ایران منتقل گردید و در سال ۱۳۷۵ شمسی در زمان بازگشایی موزۀ باستان­ شناسی و هنر دوران اسلامی به دست استاد “صفر سامی” استاد خاتم ­سازی مرمت شده است.

این اثر با شماره ثبت۶۶ در تاریخ ۹۴/۳/۹ در فهرست آثار ملی منقول به ثبت رسیده است.

 شوش، خوزستان
این اثر بی‌نظیر یکی از زیباترین مجسمه‌های به جای مانده از دوره هخامنشی است. مجسمه بر روی پایه‌ای مربع شکل قرار گرفته و سر و بالاتنه آن یافت نشده است. شاه جامه پارسی بر تن و خنجری به کمر دارد و کتیبه‌هایی بر روی چین‌های ردای وی حک شده است.

متن کتیبه‌ها در سمت راست به سه زبان رسمی فارسی باستان، ایلامی و بابلی است و در سمت چپ به هیروگلیف مصری است. این کتیبه‌ها بازگو کننده عناوین شاه بوده و همچنین حاکی از این هستند که مجسمه به دستور داریوش و احتمالا به منظور نصب در معبد هلیوپولیس در مصر ساخته شده است. مجسمه فوق از سنگ گرانیت خاکستری ساخته شده و طبق نتایج آنالیزهای شیمیایی، سنگ استفاده شده از وادی حمامات در شرق مصر استخراج شده است. این مجسمه احتمالا در دوره حکومت خشایارشاه از مصر به شوش منتقل شد.

گرچه پادشاه ردای پارسی به تن دارد، اما ستون پشت و تزیینات پایه به سبک مصری هستند. در سطوح پیش و پشت پایه نقش هَپی، خدای نیل و در سطوح کناری ملل امپراتوری در ۲۴ قاب یا کارتوش نشان داده شده‌اند. هر قاب حاوی نام هیروگلیف یک ملت و پیکره بالای آن نشانگر لباس، پوشش و آرایش آن ملت است. ملت‌های به نمایش در آمده شامل پارس‌ها، مادها، ایلامی‌ها، آریایی‌ها، پارت‌ها، باختری‌ها، سغدی‌ها، اراخوزی‌ها، زرنگی‌ها، سندی‌ها، خوارزمی‌ها، سکاها، بابِلی‌ها، ارمنی‌ها، لیدی‌ها، کاپادوکی‌ها، اسکودری‌ها، آشوری‌ها، عرب‌ها، مصرها، لیبیایی‌ها، حبشی‌ها، مکاها و هندی‌ها است.
جهت مشاهده و دریافت اطلاعات بیشتر این اثر بی‌نظیر می توانید به موزه ایران باستان واقع در موزه ملی ایران مراجعه فرمائید.

این شی سفالی در محوطه باستانی سنگ چَخماق در حاشیه شمالی بَسطام، ۶ کیلومتری شاهرود به دست آمده است. تپه سنگ چخماق شامل دو پُشته شرقی و غربی است که به فاصله حدود ۲۰۰ متر از یکدیگر قرار دارند. این مکان در سال ۱۳۴۸ شناسایی و کاوش شد.

قدمت آثار سکونت در تپه‌های غربی به ۸۵۰۰ سال هزار سال پیش باز می‌گردد که مربوط به دوره نوسنگی بدون سفال است. قدمت تپه‌های شرقی به ۷ تا ۸ هزار سال پیش بازمی‌گردد و مربوط به دوره نوسنگی با سفال است. در هر دو پشته غربی و شرقی بقایای معماری راست‌گوشه، اجاق، تنور، پیکرک گلی، ابزار سنگی، ابزار استخوانی و سفال به دست آمده است.

آثار استقرارگاه‌های تپه شرقی بزرگ‌تر از  نمونه‌های مشابه در تپه غربی است و دارای خانه‌هایی است که از خشت‌های دست‌ساز سیگاری شکل ساخته‌شده و اتاق‌ها در اطراف اجاق مرکزی قرار داشته­اند. از جالب توجه‌ترین یافته‌های سنگ چخماق در موزه ایران باستان می‌توان از مدل سفالی یک خانه و یک ظرف با نقوش ابتدایی طرح سبدی به رنگ سیاه روی زمینه قرمز نام برد.

مدل سفالی خانه در لایه سوم تپه شرقی سنگ چخماق کشف شده و مربوط به هزاره ششم پیش از میلاد است. ابعاد آن ۸۰×۴۱×۵۸ سانتی‌متر است. این اثر پس از کاوش در ژاپن مرمت و بازسازی شد و در سال ۱۳۷۷ به ایران بازگردانده شد. این اثر مکعب مستطیل شکل و دارای دری با یک برجستگی در میانه آن است. سطح آن قرمزرنگ و میانه آن با نوار پهن تیره‌ای تزیین شده و حفره‌هایی به‌شکل مستطیل زیر لبه آن ایجاد شده است. با توجه به حجم و اندازه آن، احتمالاً این شی را در کوره باز بزرگی پخته‌اند. نمونه‌های مشابه این مدل سفالی در سوریه و فلسطین شناسایی‌شده که طبق نظر پژوهشگران برای نگهداری نمک و همچنین محل نگهداری استخوان مردگان استفاده می‌شده است.

در این بخش از سایت، به طور هفتگی یکی از اشیاء موزه ملی مورد معرفی قرار میگیرد.

Scroll